
2026-11-04
შეუძლია თუ არა აშშ-ის პრეზიდენტს სხვა ქვეყნებისთვის საბაჟო ტარიფების დაწესება კონგრესის თანხმობის გარეშე და რა ბერკეტები აქვთ სენატსა და წარმომადგენელთა პალატას?
აშშ-ის კონსტიტუციის მიხედვით, საგარეო ვაჭრობის რეგულირება, გადასახადებისა და საბაჟო ტარიფების დაწესება კონგრესის უფლებამოსილებაა. თუმცა, წლების განმავლობაში კონგრესმა პრეზიდენტს საკანონმდებლო აქტებით გარკვეული უფლებამოსილებები გადასცა, რაც მას კონკრეტულ გარემოებებში სხვა ქვეყნებისთვის ტარიფების დაწესებისა და შეცვლის შესაძლებლობას აძლევს.
პრეზიდენტის უფლებამოსილება
აშშ-ის პრეზიდენტს შეუძლია სხვა ქვეყნებიდან იმპორტირებულ პროდუქციაზე ტარიფების დაწესება კონგრესის წინასწარი კენჭისყრის გარეშე, თუ ამის უფლებას მოქმედი კანონმდებლობა აძლევს.
მაგალითად:
● ეროვნული უსაფრთხოება — Section 232: პრეზიდენტს შეუძლია ტარიფების დაწესება, თუ იმპორტი ეროვნული უსაფრთხოებისთვის საფრთხედ შეფასდება.
● სავაჭრო დისკრიმინაცია — Section 301: შესაძლებელია საპასუხო ტარიფების დაწესება სხვა ქვეყნის უსამართლო სავაჭრო პრაქტიკის ან სავაჭრო შეთანხმების დარღვევის შემთხვევაში.
● შიდა წარმოების დაცვა — Section 201: კანონით გათვალისწინებული გამოძიებისა და პირობების არსებობისას შესაძლებელია იმპორტზე დამატებითი ტარიფების დაწესება.
● საგადასახდელო ბალანსის პრობლემები — Section 122: პრეზიდენტს გარკვეულ პირობებში შეუძლია დროებითი, მაქსიმუმ 150-დღიანი დამატებითი ტარიფების დაწესება, კანონით დადგენილი შეზღუდვების ფარგლებში.
მნიშვნელოვანია, რომ პრეზიდენტის უფლებამოსილება შეუზღუდავი არ არის და თითოეულ შემთხვევაში შესაბამისი კანონის მოთხოვნები უნდა შესრულდეს.
რა უფლებამოსილება აქვს სენატს?
აშშ-ის სენატს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ბერკეტი გააჩნია:
1. შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს ტარიფებთან დაკავშირებული კანონმდებლობის მიღებაში და პრეზიდენტისთვის მინიჭებული უფლებამოსილების შეზღუდვაში.
2. შეუძლია მოითხოვოს ადმინისტრაციისგან განმარტებები, ჩაატაროს მოსმენები და განახორციელოს საპარლამენტო ზედამხედველობა.
3. შეუძლია მონაწილეობა მიიღოს საერთაშორისო ხელშეკრულებების დამტკიცებაში. კონსტიტუციის მიხედვით, ხელშეკრულების რატიფიცირებისთვის საჭიროა კენჭისყრაში მონაწილე სენატორების ორი მესამედის თანხმობა.
4. შეუძლია წარმომადგენელთა პალატასთან ერთად მიიღოს კანონი, რომელიც პრეზიდენტის მიერ გამოყენებულ სატარიფო უფლებამოსილებებს შეცვლის ან შეზღუდავს.
რა უფლებამოსილება აქვს წარმომადგენელთა პალატას?
წარმომადგენელთა პალატა სენატთან ერთად წარმოადგენს საკანონმდებლო ხელისუფლებას და მნიშვნელოვან როლს ასრულებს საგარეო სავაჭრო პოლიტიკის განსაზღვრაში.
მას შეუძლია:
● მიიღოს კანონები, რომლებიც პრეზიდენტის სატარიფო პოლიტიკას შეცვლის ან შეზღუდავს;
● მონაწილეობა მიიღოს სახელმწიფო ბიუჯეტისა და შესაბამისი დაფინანსების დამტკიცებაში;
● ჩაატაროს საპარლამენტო გამოძიებები და მოსმენები;
● მოითხოვოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციისგან ანგარიშვალდებულება.
კანონპროექტის კანონად ქცევისთვის, როგორც წესი, საჭიროა ორივე პალატის თანხმობა და პრეზიდენტის ხელმოწერა. პრეზიდენტის ვეტოს დაძლევა კი ორივე პალატაში ხმების ორი მესამედით არის შესაძლებელი.
რა ხდება, როდესაც პრეზიდენტი სხვა ქვეყანასთან სავაჭრო შეთანხმებას აფორმებს?
აქ მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვაოთ ორი სახის შეთანხმება.
პირველი — საერთაშორისო ხელშეკრულება (Treaty): პრეზიდენტი აწარმოებს მოლაპარაკებებს, თუმცა ხელშეკრულების დასამტკიცებლად საჭიროა სენატის ორი მესამედის თანხმობა. წარმომადგენელთა პალატა ამ პროცესში ხელშეკრულების რატიფიცირებას არ ახორციელებს.
მეორე — აღმასრულებელი შეთანხმება (Executive Agreement): პრეზიდენტს გარკვეულ შემთხვევებში შეუძლია სხვა ქვეყანასთან შეთანხმების დადება სენატის წინასწარი თანხმობის გარეშე. თუმცა ასეთი შეთანხმება ვერ ცვლის აშშ-ის მოქმედ კანონებს და ვერ გასცდება პრეზიდენტისთვის კანონით მინიჭებულ უფლებამოსილებებს.
თუ შეთანხმება ითვალისწინებს საბაჟო ტარიფების ისეთ ცვლილებას, რომლის განხორციელების უფლებაც პრეზიდენტს მოქმედი კანონებით არ აქვს მინიჭებული, შესაძლოა საჭირო გახდეს კონგრესის ორივე პალატის მიერ შესაბამისი კანონმდებლობის მიღება.
დასკვნა
აშშ-ში პრეზიდენტს მნიშვნელოვანი უფლებამოსილება აქვს საგარეო სავაჭრო პოლიტიკის განხორციელებისას, მათ შორის სხვა ქვეყნებისთვის საბაჟო ტარიფების დაწესების მიმართულებით. თუმცა ამ უფლებამოსილების სამართლებრივი საფუძველი კონგრესის მიერ მიღებული კანონებია.
სენატსა და წარმომადგენელთა პალატას შეუძლიათ პრეზიდენტის სატარიფო უფლებამოსილების შეცვლა, შეზღუდვა ან გაუქმება ახალი კანონმდებლობის გზით. ამასთანავე, სენატს ცალკე აქვს საერთაშორისო ხელშეკრულებების რატიფიცირების კონსტიტუციური უფლებამოსილება.
ამრიგად, აშშ-ის პრეზიდენტს არ აქვს შეუზღუდავი უფლება, საკუთარი გადაწყვეტილებით შეცვალოს ქვეყნის საგარეო სავაჭრო და სატარიფო პოლიტიკა. საბოლოო საკანონმდებლო უფლებამოსილება კონგრესს ეკუთვნის, თუმცა პრეზიდენტს შეუძლია იმოქმედოს იმ ფარგლებში, რომელიც მას კანონით აქვს მინიჭებული.
მასალა მომზადებულია აშშ-ის კონსტიტუციისა და კონგრესის კვლევითი სამსახურის (Congressional Research Service) სამართლებრივი განმარტებების საფუძველზე.
ძირითადი სამართლებრივი წყაროები: everycrsreport.com everycrsreport.com / everycrsreport.com
სტატიაში მთავარი სამართლებრივი განსხვავება ისაა, რომ პრეზიდენტს შეუძლია გარკვეული ტარიფების დაწესება კონგრესის წინასწარი თანხმობის გარეშე, მაგრამ კონგრესს საკანონმდებლო გზით ამ უფლებამოსილების შეცვლისა და შეზღუდვის შესაძლებლობა ყოველთვის რჩება.
TRACECA.GE