TRACECA-ს მთავრობათაშორისი კომისია - სომხეთი

2026-10-24

TRACECA (ევროპა–კავკასია–აზიის საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფანი) არის საერთაშორისო სატრანსპორტო პროგრამა, რომელიც მოიცავს ევროკავშირსა და აღმოსავლეთ ევროპის, კავკასიისა და ცენტრალური აზიის რეგიონების 13 წევრ სახელმწიფოს. პროგრამის მიზანია შავი ზღვის აუზის, კავკასიისა და ცენტრალური აზიის რეგიონებს შორის ეკონომიკური და სატრანსპორტო კავშირების გაძლიერება.

მთავრობათაშორისი კომისიის მუდმივი სამდივნო (PS) მდებარეობს ბაქოში (აზერბაიჯანი); ევროკავშირის ფინანსური მხარდაჭერის შემცირების გამო, მუდმივი სამდივნოს ბიუჯეტი ამჟამად წევრი სახელმწიფოების ყოველწლიური შენატანებისგან ფორმირდება.

TRACECA 1993 წლის მაისში ამოქმედდა ბრიუსელში გამართული კონფერენციის შედეგად, რომელსაც ცენტრალური აზიის ხუთი და სამხრეთ კავკასიის სამი სახელმწიფოს ტრანსპორტისა და ვაჭრობის მინისტრები ესწრებოდნენ.

კონფერენციაზე ევროკავშირმა დაადასტურა თავისი ვალდებულება, უზრუნველეყო ტექნიკური დახმარება სატრანსპორტო ღერძის განვითარებისთვის, რომელიც შავი ზღვიდან კავკასიისა და კასპიის ზღვის გავლით ცენტრალურ აზიამდე ვრცელდება.

TRACECA-ს პროგრამის 13 წევრი ქვეყანაა: სომხეთი, საქართველო, აზერბაიჯანი, ყაზახეთი, ტაჯიკეთი, მოლდოვა, უკრაინა, ბულგარეთი, რუმინეთი, თურქეთი, მონღოლეთი და ყირგიზეთი.

ძირითადი შეთანხმების დებულებების განსახორციელებლად TRACECA-ს მთავრობათაშორისი კომისია (IGC) 2000 წელს შეიქმნა, ხოლო 2001 წელს ბაქოში დაარსდა TRACECA-ს მთავრობათაშორისი კომისიის მუდმივი სამდივნო (PS), რომელიც დამტკიცებული წესდების შესაბამისად ფუნქციონირებს.

სომხეთის რესპუბლიკა TRACECA-ს წევრია 1993 წლიდან.

1998 წლის 9 აგვისტოს სომხეთმა ხელი მოაწერა, ხოლო 2000 წლის 3 ნოემბერს მოახდინა ევროპა–კავკასია–აზიის დერეფნის განვითარების შესახებ საერთაშორისო სატრანსპორტო საბაზისო მრავალმხრივი შეთანხმების (MLA) რატიფიცირება, რომელიც ძალაში 1999 წლის 23 მაისიდან იყო. შეთანხმების მთავარი მიზანია TRACECA-ს ყველა წევრ ქვეყანას შორის, აგრეთვე ევროპაში, შავი ზღვის რეგიონში, კავკასიაში, კასპიის ზღვის რეგიონსა და აზიაში ეკონომიკური თანამშრომლობის, ვაჭრობისა და ტრანსპორტის განვითარების უზრუნველყოფა.

შეთანხმების ფარგლებში ყველა წევრმა სახელმწიფომ, მათ შორის სომხეთის რესპუბლიკამ, მიიღო TRACECA-ს სპეციალური ნებართვები TRACECA-ს ქვეყნებს შორის ტვირთებისა და მგზავრების გადაზიდვის ხელშეწყობისა და გამარტივების მიზნით.

2010 წლის 4 აპრილს სომხეთმა ხელი მოაწერა და მოახდინა ზემოაღნიშნულ მრავალმხრივ შეთანხმებაში ცვლილებების შეტანის ოქმის რატიფიცირება, რომლებიც ბულგარეთისა და რუმინეთის ევროკავშირში გაწევრიანების შემდეგ იქნა შემოღებული. აღნიშნულ ცვლილებებს სომხეთისთვის შეთანხმების ზოგად დებულებებზე გავლენა არ მოუხდენია. 2003 წლის 10 სექტემბერს სომხეთმა ხელი მოაწერა მრავალმხრივ შეთანხმებაში ცვლილებების შეტანის ოქმს, რომელიც ძალაში 2011 წლის 23 ნოემბერს შევიდა.

ოქმის მიზანია სარკინიგზო გზით ტვირთების გადაზიდვის ხელშეწყობა ზოგიერთი საბაჟო გადასახადის, გადასახადისა და სხვა მოსაკრებლის შემცირების ან გაუქმების გზით.

სომხეთმა ასევე ხელი მოაწერა მრავალმხრივ შეთანხმებაში ცვლილებების შეტანის ოქმს, რომელიც ჯერ კიდევ დასამტკიცებელია და შეთანხმებას დაემატა შავი და კასპიის ზღვების სარკინიგზო-საბორნე ტერმინალების მუშაობის ძირითადი პრინციპების შესახებ ტექნიკური დანართის სახით.

დოკუმენტი მიზნად ისახავს სარკინიგზო-საბორნე გადაზიდვებთან დაკავშირებული საკითხების რეგულირებას, რომლებშიც მონაწილეობენ პორტების ადმინისტრაციები და ოპერატორები, აგრეთვე ეროვნული სარკინიგზო გადამზიდავები. ეს უზრუნველყოფს აუცილებელ პირობებს როგორც საერთაშორისო პირდაპირი სარკინიგზო-საბორნე კავშირებით, ისე მესამე ქვეყნებში ტრანზიტით ტვირთების გადასაზიდად.

ამჟამად სომხეთს ჯერ არ აქვს ხელი მოწერილი მრავალმხრივი შეთანხმების საბაჟო და დოკუმენტაციის პროცედურების შესახებ ტექნიკურ დანართში ცვლილებების შეტანის ოქმზე, რომელიც ჯერ ძალაში არ შესულა. აღნიშნული ცვლილებები ითვალისწინებს TRACECA-ს წევრ სახელმწიფოებს შორის გადაზიდვების განხორციელების პროცესში ცვლილებებს, როგორიცაა პროცედურების დაჩქარება, ტრანზიტისთვის გამოყოფილი დროის შემცირება, დოკუმენტაციის გამარტივება და სხვა.

შემოთავაზებული ცვლილებები ეფუძნება ქვეყნებს შორის ტრანსპორტირების ხელშეწყობის შესახებ ევროკავშირის და რეგიონული შეთანხმებებისა და რეგულაციების მთელ რიგ დებულებებს.

2006 წლის 8 ნოემბერს სომხეთმა მოახდინა მრავალმხრივი შეთანხმების მხარეების მთავრობებს შორის TRACECA-ს მთავრობათაშორისი კომისიის მუდმივი სამდივნოს ერთობლივი დაფინანსების შესახებ შეთანხმების რატიფიცირება. შეთანხმება TRACECA-ს წევრ სახელმწიფოებს ავალდებულებს, უზრუნველყონ მუდმივი სამდივნოს დაფინანსება ყოველწლიური შენატანების მეშვეობით, აგრეთვე რეგულარული აუდიტის საშუალებით შეამოწმონ საბიუჯეტო ხარჯები.

2018 წლის 4 აპრილს სომხეთმა მოახდინა TRACECA-ს მულტიმოდალური ტრანსპორტის განვითარების შესახებ შეთანხმების რატიფიცირება, რომელიც ძალაში 2011 წლის 9 ივლისს შევიდა. დოკუმენტის მთავარი მიზანია TRACECA-ს ყველა წევრ სახელმწიფოს შორის ტვირთების მულტიმოდალური გადაზიდვების წახალისება, რეგულირება და განვითარების უზრუნველყოფა. დოკუმენტის საფუძველზე შემუშავდა და ხელი მოეწერა TRACECA-ს მრავალმხრივი ნებართვების მომხმარებლის სახელმძღვანელოსა და დანართებს, მათ შორის სომხეთის მიერ სტამბოლში 2015 წელს.

დოკუმენტის საფუძველზე სომხეთი ყოველწლიურად იღებს 100 ნებართვას, რომლებიც, თუმცა, ჯერ არ გამოუყენებია, რადგან ამჟამად გამოყენებული ორმხრივი ნებართვების რესურსი ჯერ არ ამოწურულა.

2003 წლის 9–10 ოქტომბერს ერევანში, სომხეთის თავმჯდომარეობით, გაიმართა TRACECA-ს მთავრობათაშორისი კომისიის ყოველწლიური შეხვედრა, რომელსაც მოლდოვის გარდა ყველა წევრი სახელმწიფო ესწრებოდა. შეხვედრას ასევე ესწრებოდნენ ირანის ისლამური რესპუბლიკისა და ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკის წარმომადგენლები, რომლებმაც გამოთქვეს TRACECA-ში გაწევრიანებისა და საბაზისო მრავალმხრივ შეთანხმებასთან მიერთების სურვილი.

შეხვედრაზე განიხილეს და მიიღეს რამდენიმე მნიშვნელოვანი საკითხი, მათ შორის TRACECA-ს მთავრობათაშორისი კომისიის ერთობლივი დაფინანსების მემორანდუმი და TRACECA-ს მრავალმხრივ შეთანხმებაში ცვლილებები. ასევე შემუშავდა TRACECA-ს დერეფნის განვითარების გეგმა 2004–2008 წლებისთვის.

შეხვედრა დასრულდა 2003 წლის ერევნის TRACECA-ს დეკლარაციის მიღებით.

TRACECA-ს მთავრობათაშორისი კომისიის მე-13 შეხვედრა კვლავ ერევანში გაიმართა 2018 წლის 5–6 მარტს, ხოლო სომხეთი ერთი წლის განმავლობაში კომისიას თავმჯდომარეობდა.

მონაწილეებმა განიხილეს დერეფნის განვითარების 2016–2026 წლების სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა, დერეფნის განვითარების ღონისძიებების განხორციელების პროგრესი და შედეგები, TRACECA-ს მრავალმხრივი ნებართვების სისტემა, სახელმწიფოების მიერ 2021 წლამდე პერიოდისთვის TRACECA-ს საზღვაო უსაფრთხოებისა და გარემოს დაცვის რეგიონული სამოქმედო სტრატეგიის საფუძველზე განხორციელებული პრიორიტეტული ღონისძიებები, აგრეთვე TRACECA-ს დერეფნის გასწვრივ საერთაშორისო საავტომობილო მიმოსვლის განვითარების კონცეფციის განხორციელების შედეგები.

შეხვედრაზე ძალისხმევა მიმართული იყო TRACECA-ს საავტომობილო მარშრუტების კონკურენტუნარიანობისა და მიმზიდველობის გაზრდისკენ. საბერძნეთის რესპუბლიკას დამკვირვებლის სტატუსი მიენიჭა.

2019 წელს ბაქოში გამართულ მთავრობათაშორისი კომისიის სხდომაზე ასეტ ასავბაევი კომისიის გენერალურ მდივნად აირჩიეს.

2020 წელს TRACECA-ს მთავრობათაშორისი კომისიის მუდმივმა სამდივნომ შეიმუშავა TRACECA-ს ერთიანი სატრანზიტო ნებართვის შესახებ შეთანხმების პროექტი, რომელიც საერთაშორისო გადაზიდვების ორგანიზების პროცედურების გამარტივებას, მათი გამჭვირვალობის უზრუნველყოფას, ციფრულიზაციის დანერგვას, გადაზიდვის პროცესის ორგანიზებისთვის საჭირო დროისა და ხარჯების შემცირებას და ზედამხედველობის პროცედურების ოპტიმიზაციას ითვალისწინებს.

2023 წელს მთავრობათაშორისმა კომისიამ დაამტკიცა TRACECA-ს ფონდის შექმნის კონცეფცია და შეიქმნა სამუშაო ჯგუფი ფონდის საქმიანობის წესებისა და ჩარჩოს შესამუშავებლად. ფონდის დაფინანსების პრიორიტეტული მიმართულებებია ციფრულიზაცია, საზღვრის გადაკვეთის პროცედურების გამარტივება, მატარებლების მოდერნიზაცია და საზღვაო ტრანსპორტის განვითარება.

2025 წლის 26 თებერვალს ირანში გამართულმა მთავრობათაშორისი კომისიის სხდომამ მიიღო გადაწყვეტილება ფონდის შექმნის შესახებ. მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ლატვიისთვის ორი წლის ვადით დამკვირვებლის სტატუსის მინიჭებისა და საბერძნეთისთვის დამკვირვებლის სტატუსის კიდევ ორი წლით გაგრძელების შესახებ.

სომხეთი მონაწილეობს TRACECA-ს პროგრამის ფარგლებში გამართულ ყველა მნიშვნელოვან ღონისძიებაში და მხარს უჭერს რეგიონულ პროექტებს, რათა უზრუნველყოფილი იყოს შემდგომი თანამშრომლობა და ეკონომიკური ზრდა რეგიონში საავტომობილო და სარკინიგზო კავშირების განვითარების გზით.

სომხეთი ჩართულია ტექნიკური დახმარების 18-ზე მეტ პროექტში, რომელთაგან ამჟამად სამი მიმდინარეობს: „TRACECA-ს საკოორდინაციო ჯგუფი“, „სასაზღვრო გადაკვეთის პროცედურების ჰარმონიზაცია“ და „სატრანზიტო გადაზიდვების საერთო სამართლებრივი საფუძვლის შექმნა“.

წყარო: mfa.am